Spis treści

Teoria sieci społecznych w naukach o zarządzaniu

Od redaktora naukowego

Koncepcja sieci społecznych, w tym analiza sieci społecznych (SNA – Social Network Analysis), zarówno ze względu na sposób rozwoju, jak i możliwości zastosowania ma charakter wybitnie interdyscyplinarny. Powstała jako wynik korzystnego mariażu teorii społecznych z formalną metodologią matematyczną, statystyczną oraz obliczeniową. I chociaż samo zjawisko sieci społecznych zostało dostrzeżone w literaturze naukowej kilkadziesiąt lat temu, to jej koncepcja wciąż opiera się na niezwykle prostej definicji sieci i założeniach znajdujących zastosowanie w wielu dyscyplinach i obszarach nauki. Mianowicie sieć rozumiana jest jako zbiór węzłów (np. osób, grup, organizacji) powiązanych przez zestaw społecznych relacji (np. przyjaźń, transfer funduszy, wspólne członkostwo) określonego typu. Główne założenia dotyczą natomiast występowania współzależności między uczestnikami sieci, charakteru więzi sprowadzającego się do funkcji kanałów transferu lub przepływów zasobów (materialnych i niematerialnych), postrzegania sieci dla jednostki jako źródła szans i ograniczeń, a także możliwości konceptualizacji struktur (społecznych, ekonomicznych, politycznych itp.) jako trwałych wzorców relacji między uczestnikami w formie modeli sieci. Taka definicja sieci oraz wskazane ogólne założenia analizy sieci społecznych mogą być spełnione przez wiele teorii wywodzących się z różnych dyscyplin naukowych. Jest to główny powód niemal nieograniczonego zastosowania koncepcji sieci społecznych w różnych dyscyplinach oraz na różnych poziomach analizy.
Koncepcja sieci społecznych stanowi ostatnimi czasy użyteczną perspektywę badawczą także w naukach o zarządzaniu, gdzie ułatwia zrozumienie i badanie zjawisk związanych ze wzrostem znaczenia zasobów niematerialnych, takich jak informacja i wiedza, oraz współzależności zasobowej przedsiębiorstw w procesie tworzenia szeroko rozumianej wartości. Badania sieci wewnątrzorganizacyjnych i międzyorganizacyjnych można uznać wręcz za współczesny imperatyw zarządzania wynikający z istotnych uwarunkowań otoczenia i rozwoju nowych modeli biznesu. W naukach o zarządzaniu dostrzeżono perspektywę sieci nie tylko jako abstrakcję teoretyczną, ale przede wszystkim jako istotną determinantę i zmienną w tworzeniu strategii organizacji, w tym przedsiębiorstw. Sieć pojawia się zatem jako kontekst działalności przedsiębiorstw, jak również jako konkretny sposób osiągania celów biznesowych. Doskonale problem ten podkreślił w tym numerze „Problemów Zarządzania” W. Czakon, wskazując na znaczenie sieci nie tylko jako kontekstu tworzenia, ale także jako tworzywa strategii.
Mimo ogromnego zainteresowania sieciami w zarządzaniu, podejście sieciowe jest uważane za stosunkowo młody nurt badawczy i zarówno jego możliwości zastosowania, jak i ograniczenia nie są jednoznacznie określone i powszechnie znane. Nierzadko podejście sieciowe, w tym szczególnie analiza sieci społecznych, jest postrzegana bardziej w kategoriach metody badawczej niż jednolitego podejścia teoretycznego. Brak spójnej teorii sieci jest uważany za główną przyczynę dominującego deskryptywnego charakteru podejścia sieciowego, gdyż jako zbiór luźno powiązanych koncepcji, zasad oraz metod nie dostarcza ono, zdaniem krytyków, rygorystycznego systemu dedukcji.
Wraz z rozwojem nurtu sieciowego, przejawiającym się gwałtowną w ostatnich latach kumulacją doświadczeń i wiedzy dotyczącej sieci społecznych, takie oceny wydają się coraz bardziej nieuzasadnione. W ciągu ostatnich kilkunastu lat nastąpił istotny rozwój podejścia polegający na powstaniu metod pozwalających nie tylko na opis sieci, ale również na wnioskowanie o zależnościach występujących w sieciach i procesach w nich zachodzących. Ponadto to, co przez jednych uznawane jest za słabość podejścia, mianowicie brak rygoru metodycznego i jednolitej podbudowy teoretycznej, inni uznają za zaletę, utożsamianą z ogromną uniwersalnością i pojemnością teoretyczną oraz metodyczną analizy sieci społecznej, wspierającą rozwój teorii wielu dyscyplin.
W rezultacie odkrywany szeroki zakres możliwości zastosowania perspektywy sieci w badaniach, w tym w naukach o zarządzaniu, tworzy obecnie silnie rozwijające się podejście sieciowe skłaniające do coraz poważniejszych dyskusji na temat gotowości paradygmatycznej teorii sieci społecznych. O istnieniu paradygmatu świadczy określona dojrzałość naukowa teorii odzwierciedlona w klarownym systemie pojęć, podejść, metod i badań, co w przypadku koncepcji sieci społecznych może wciąż budzić wątpliwości metodologów nauki. Bez względu jednak na etap naukowego rozwoju podejścia sieciowego, jak również trudny do przewidzenia kierunek dalszego jego rozwoju, niewątpliwie jest ono atrakcyjną propozycją badawczą, doskonale wpisującą się w potrzeby dyscypliny nauk o zarządzaniu. Sieci są zjawiskiem ponaddyscyplinarnym, gdyż wiążą się z usieciowieniem świata i wejściem społeczeństwa w erę gospodarki sieciowej. Potrzeby nauk o zarządzaniu nie odbiegają od tego nurtu. Sieci na trwałe wpisały się w krajobraz biznesowy i koniecznym zadaniem staje się rozwój teorii sieci i metod ich badań. Aktualnym problemem pozostają sposoby wykorzystania dorobku teorii sieci społecznych do zadań badawczych z zakresu zarządzania. Wybitnie interdyscyplinarny charakter podejścia – zarówno w zakresie rozwoju teorii, samych metod, jak i ich zastosowań – nie ułatwia jednoznacznej analizy i oceny nurtu sieciowego. Charakterystyczną cechą rozwoju SNA jest bowiem niemal symultaniczny i często niezależny rozwój koncepcji sieciowych oraz zasad analizy sieciowej przez wielu badaczy z różnych dyscyplin.
Prezentowany numer „Problemów Zarządzania” z założenia ma być przyczynkiem do rozwoju teorii sieci społecznych w naukach o zarządzaniu. Podjęte przez autorów problemy porządkują dotychczasową wiedzę na temat sieci w zarządzaniu oraz wskazują kierunki potencjalnego zastosowania teorii i metod w badaniach empirycznych. Tym, co cechuje podejście sieciowe stosowane w naukach o zarządzaniu, jest niejednorodność i wyłamujące się spoza prostej klasyfikacji kierunki rozwoju. Generalnie, podejście sieciowe rozwija się w trzech zazębiających się płaszczyznach: teoretycznej, metodycznej i aplikacyjnej. Wszystkie te aspekty zostały dostrzeżone przez autorów, chociaż w różnych proporcjach. W opracowaniu zawarto dziewięć artykułów, w tym cztery o charakterze teoretyczno-koncepcyjnym, a pięć wykorzystujących analizę sieci społecznych w badaniach empirycznych ukierunkowanych na zidentyfikowanie i wyjaśnienie określonych zjawisk oraz problemów zarządczych.
Z punktu widzenia teorii zarządzania zasadniczy podział sieci wynika z możliwości kontrolowania członków sieci. Uwzględniając to kryterium, można rozpatrywać co najmniej dwa sposoby ujmowania sieci. W pierwszym traktowane są jako forma organizacyjnej koordynacji stanowiącej pośredni mechanizm wymiany między rynkiem a hierarchią, w drugim natomiast sieci uznawane są za odrębną kategorię pojęciową, fenomen sam w sobie wpływający na zachowania uczestników. Podczas gdy drugie ujęcie sieci stanowi głównie kontekst dla organizacji, pierwsze wiąże się z intencjonalnym tworzeniem i wykorzystywaniem sieci przez przedsiębiorstwa. Tę perspektywę przedstawia W. Czakon w artykule pt. Network Strategies Logic (Logika strategii sieciowych), w którym wskazuje trzy główne sposoby postrzegania menedżerskiego sieci, a mianowicie: strukturalny, zasobowy oraz jako sposób tworzenia wartości. Zaproponowane podejście umożliwiło autorowi artykułu zidentyfikowanie i opisanie typów strategii sieci przedsiębiorstw wykorzystujących daną dominującą logikę tworzenia przewagi konkurencyjnej. Opracowanie, dzięki syntezie motywów tworzenia sieci lub współuczestniczenia w sieciach, wskazuje potencjalne kierunki badawcze sieci w zarządzaniu strategicznym.
Syntetyczny charakter ma również kolejny artykuł, pt. Social Network Analysis in Strategic Management – Potential and Limitations of Application (Analiza sieci społecznych w zarządzaniu strategicznym – możliwości i ograniczenia zastosowania), autorstwa J. Światowiec-Szczepańskiej. Główną uwagę autorka zwróciła na zakres dotychczasowego wykorzystania analizy sieci społecznych w zarządzaniu strategicznym, koncentrując się przy tym wokół: przyjętych wiodących teorii, zgodnie z którymi badania sieci są projektowane, a wyniki interpretowane, typu sieci i węzłów, rodzaju więzi, typu ogólnego modelu sieci, na którym oparte są analizy, oraz poziomu analizy sieci. Zakres rozważań w artykule wyznaczono na podstawie niezbędnych wyborów, jakie powinien podejmować badacz sieci w zarządzaniu. O ile rozważania w pierwszym artykule dotyczyły umiejscowienia sieci w ramach głównych koncepcji zarządzania strategicznego, o tyle w tym skupiono się na teoriach bezpośrednio wyjaśniających mechanizmy sieciowe, obejmujące teorie sieci i teorie o sieciach mające zastosowanie zarówno w sieciach intencjonalnych, jak i samoczynnych.
Kolejne opracowanie w prezentowanym zbiorze, pt. Intensity of Network Relationships: Towards Conceptualization and Operationalization (Intensywność powiązań sieciowych: w kierunku konceptualizacji i operacjonalizacji), autorstwa J.M. Lichtarskiego, K. Piórkowskiej i K. Ćwika, wykracza poza ścisłą teorię, gdyż przedstawia projekt narzędzia pomiarowego dotyczącego koncepcji intensywności relacji sieciowych, możliwego do wykorzystania w badaniach empirycznych. Przyjęto przy tym perspektywę sieci egocentrycznych, w których relacje sieciowe pełnią określoną rolę strategiczną. Takie ujęcie nawiązuje do perspektywy sieci przedstawionej w tym numerze w artykule W. Czakona.
Inną propozycję badawczą przedstawiono w artykule pt. Strategic Challenges in Stakeholder Networks (Strategiczne wyzwania w sieciach interesariuszy) (M. Zdziarski i R.G. Boutilier), polegającą na integracji trzech nurtów teoretycznych: teorii zależności zasobowej, analizy sieci społecznych i teorii interesariuszy, dzięki której opracowano typologie sieci interesariuszy i adekwatne potencjalne manewry strategiczne decydentów firmy. Przyjęte podejście wskazuje na możliwości wykorzystania podejścia sieciowego do tworzenia normatywnych strategii wspierających menedżerski proces decyzyjny.
Podejście sieciowe rozwija się głównie dzięki licznym badaniom empirycznym wykorzystującym narzędzia analizy sieci społecznych. W omawianym zbiorze czytelnik ma sposobność zapoznać się z pięcioma projektami badań empirycznych obejmujących badania sieci pracowniczych lub sieci międzyorganizacyjnych w konkretnych kontekstach branżowych i decyzyjnych. We wszystkich badaniach wykorzystano analizę sieci społecznych, w ramach której zaproponowano oryginalne rozwiązania metodyczne dotyczące narzędzi pomiarowych badanych zjawisk oraz metod analiz statystycznych. Wszystkim analizom sieci zaproponowano podbudowy teoretyczne odnoszące się do takich koncepcji zarządzania, jak zarządzanie wiedzą, zarządzanie zmianą czy sieci korporacyjne.
Sektor kreatywny, na przykładzie firm produkujących gry komputerowe i video, został przyjęty jako tło dla badań sieci formalnych i nieformalnych pracowników kreatywnych i menedżerów w artykule P. Klimas pt. Relacje społeczne kadry zarządzającej oraz pracowników kreatywnych w kontekście tworzenia wartości. W analizie poziomu i struktury relacji społecznych uwzględniono specyficzne role pracownicze i proces tworzenia wartości w badanej branży. Prezentowane wyniki badań mają charakter opisowy i mogą stanowić istotny przyczynek do dalszych badań.
Zjawisko komunikacji, przepływu informacji i w końcu dzielenia się wiedzą między pracownikami parku technologicznego to z kolei główny problem badawczy artykułu A. Kawy i M. Matusiak, pt. Analiza relacji sieciowych w organizacji opartej na wiedzy. Relacje społeczne pracowników wiedzy to główny aspekt badań nad innowacyjnością i zarządzaniem wiedzą w organizacjach. Rezultaty badań, poprzez identyfikację kluczowych pracowników w sieci przepływu informacji i wiedzy, pozwoliły autorom artykułu na sformułowanie rekomendacji w zakresie reorganizacji stanowisk i przypisanych im ról.
Kolejne dwa artykułu w prezentowanym opracowaniu koncentrują się na zarządzaniu zmianą i badanu sieci pracowniczych organizacji wdrażających określone zmiany. Badania autorstwa A. Zbieg, D. Batorskiego i B. Żaka, przedstawione w artykule pt. How to Select Change Agents in Organizations? A Comparison of the Classical and Network Approaches (Jak wybrać agentów zmian w organizacji? Porównanie metod klasycznych i sieciowych), dotyczą wykorzystania sieci jako narzędzia identyfikującego liderów zmian w organizacji ze względu na zakres bezpośredniego dotarcia do jej pracowników. Zaproponowana metoda badań pozwala na optymalny wybór osób promujących zmianę organizacyjną, uwzględniający stopień pokrycia mierzony udziałem pracowników organizacji z bezpośrednimi więziami agenta zmiany i koszt związany z liczbą powołanych agentów.
W drugim artykule wykorzystującym sieci w badaniach nad zarządzaniem zmianą, pt. Application of ONA in Change Management – Empirical Research in Energy Industry (Zastosowanie analizy sieci organizacyjnych w zarządzaniu zmianą – badanie empiryczne w branży energetycznej), którego autorką jest A. Szarek, przedstawiono wyniki badań dotyczące wpływu kompetencji agentów zmiany i relacji pomiędzy pracownikami zaangażowanymi w zmianę na rezultaty wprowadzania zmiany. Istotną implikacją badań jest charakterystyka sieciowa organizacji pomyślnie wdrażającej określone zmiany.
Przedstawione badania empiryczne dotyczyły sieci interpersonalnych, głównie wewnątrzorganizacyjnych. Przykładem wykorzystania analizy sieci społecznych do badań międzyorganizacyjnych są badania zaprezentowane w artykule J. Światowiec-Szczepańskiej i M. Zdziarskigo, pt. Position in Corporate Network, Performance and Strategic Risks (Pozycja w sieci firm a wyniki i ryzyko strategiczne). Sieci, zwane korporacyjnymi, tworzą akcjonariusze oraz członkowie organów zarządczo-nadzorczych spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Przyjmując założenie o osadzeniu przedsiębiorstw w sieciach determinujących dostęp do określonych zasobów informacyjnych, w artykule postawiono cel badań, jakim jest testowanie zależności między pozycją firm w sieci a wynikami. Badana sieć korporacyjna, mimo że tworzona przez konkretne podmioty, nie ma charakteru intencjonalnego i rozwija się samoczynnie, determinując efekty działalności przedsiębiorstw. Tworzy ona zatem kontekst oddziałujący na strategie i zachowania firm. Wprowadzenie do zarządzania strategicznego dodatkowego poziomu analizy strategicznej, jakim jest poziom sieci przedsiębiorstw, jest komplementarne do dominującej teoretycznej tradycji dyscypliny. Analiza sieciowa pozwala uzupełnić analizy sektorowe (rozwinięte na podstawie teorii ekonomiki przemysłowej i podejścia pozycyjnego M.E. Portera) oraz analizy przedsiębiorstwa (wyjaśnianej głów nie przez teorię zasobową, w tym za sprawą J. Barneya, B. Wernerfelta i D. Rumelta).
Analiza sieci społecznych, skupiająca jak magnes wokół siebie najbardziej interesujące teorie wyjaśniające mechanizmy sieciowe, stanowi atrakcyjną propozycję dla nauk o zarządzaniu. Jej przydatność jest jednak nie tylko uwarunkowana aktualnym dorobkiem teoretycznym sieci, ale także zależy od wkładu samych badaczy reprezentujących dyscyplinę zarządzania, polegającego na kojarzeniu zmiennych określonych teorii i koncepcji zarządzania z analizą sieci społecznych. Przedstawiona analiza teorii sieci oraz zaprezentowane badania empiryczne w tym zbiorze wskazują na olbrzymi potencjał badawczy analizy sieci społecznych w kontekście badań w zarządzaniu. Do takiego stwierdzenia skłania również uniwersalność definicji sieci i założeń teorii sieci, wobec których granicą wykorzystania podejścia sieciowego wydaje się jedynie wyobraźnia badacza w zakresie konceptualizacji powiązań sieciowych i dostępność niezbędnych danych w określonych kontekstach branżowych i funkcjonalnych.

Dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska, prof. nadzw. UEP
Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Katedra Zarządzania Strategicznego

Dr Michał Zdziarski
Uniwersytet Warszawski, Wydział Zarządzania

Zawartość numeru

Logika strategii sieciowych (13 stron)

Network Strategies Logic (13 pages)

Autor: Wojciech Czakon
Słowa kluczowe: sieć, strategia, strukturalne zasoby, współtworzenie wartości, logika dominująca
Słowa kluczowe ang.: dominant logic, network, strategy, value creation, structural resource
PP. 17 - 30
DOI: 10.7172/1644-9584.64.1
Artykuł przyjmuje perspektywę logiki dominującej, tj. konceptualizacji biznesu oraz krytycznych decyzji alokacyjnych, by zaproponować typologię strategii sieciowych. Pierwszy typ opiera się na logice strukturalnej i zmierza do uzyskania renty pozycyjnej, konfiguracyjnej lub relacyjnej. Drugi typ to zasobowa logika sieciowa, w której sieć staje się sposobem dostępu do zasobów, kluczowym zasobem oraz wyzwaniem kompetencyjnym dla organizacji. Trzecia logika postrzega sieć jako układ tworzenia i zawłaszczania wartości przez koopetycję oraz ekosystemy.

Analiza sieci społecznych w zarządzaniu strategicznym – możliwości i ograniczenia stosowania (18 stron)

Social Network Analysis in Strategic Management – Potential and Limitations of Application (18 pages)

Autor: Justyna Światowiec-Szczepańska
Słowa kluczowe: analiza sieci społecznych, zarządzanie strategiczne, sieci korporacyjne
Słowa kluczowe ang.: social network analysis, strategic management, corporate network
PP. 31 - 49
DOI: 10.7172/1644-9584.64.2
Badania sieci przedsiębiorstw można uznać za współczesny imperatyw zarządzania wynikający z istotnych uwarunkowań otoczenia i rozwoju nowych modeli biznesu. Celem artykułu jest przedstawienie głównych problemów dotyczących badań sieci w zarządzaniu strategicznym w kontekście zastosowania analizy sieci społecznych (SNA – Social Network Analysis). Za najważniejsze uznano wybór podstawy teoretycznej wyjaśniającej procesy i mechanizmy sieciowe, określenie typu badanej sieci i rodzaju powiązań oraz wyznaczenie poziomu analizy sieci. Ze względu na specyfikę zarządzania strategicznego rozważania ograniczono do przykładu sieci przedsiębiorstw lub ich głównych decydentów, takich jak członkowie zarządów lub rad nadzorczych. W przeprowadzonej analizie koncentrowano się zarówno na możliwościach analizy sieci społecznej, jak też na jej rzeczywistych ograniczeniach determinujących zakres potencjalnych badań.

Intensywność powiązań sieciowych – w kierunku konceptualizacji i operacjonalizacji (11 stron)

Intensity of Network Relationships: Towards Conceptualization and Operationalization (11 pages)

Autor: Janusz Marek Lichtarski, Katarzyna Piórkowska, Krzysztof Ćwik
Słowa kluczowe: sieci międzyorganizacyjne, relacje międzyorganizacyjne, powiązania sieciowe
Słowa kluczowe ang.: inter-organizational networks, inter-firm relationships, network ties
PP. 50 - 61
DOI: 10.7172/1644-9584.64.3
Artykuł mieści się w nurcie badań nad sieciami międzyorganizacyjnymi i dotyczy intensywności powiązań sieciowych. Celem artykułu jest konceptualizacja i próba operacjonalizacji konstruktu „intensywność powiązań sieciowych”. Cel został zrealizowany poprzez próbę odpowiedzi na następujące pytania badawcze: (1) Jak identyfikować i badać sieć powiązań międzyorganizacyjnych pojedynczej organizacji? (2) W jaki sposób ująć i zmierzyć stopień zaangażowania czy uwikłania danej organizacji (organizacja węzłowa, członek sieci) w sieć międzyorganizacyjną? Konceptualizacji i operacjonalizacji omawianego konstruktu dokonano poprzez pogłębione studia literatury i wstępne studia przypadków przeprowadzone przez autorów. Na początku zaprezentowano istotę sieci międzyorganizacyjnych i przywołano wybrane wyniki badań w tym obszarze. Następnie przedstawiono konceptualizację konstruktu – jego ogólny zarys i istotę, a w ostatniej części artykułu wyróżniono wymiary intensywności powiązań sieciowych wraz z próbą wskazania na sposoby ich badania. W zakończeniu sformułowano konkluzje, a także wskazano ograniczenia przeprowadzonej analizy i kierunki dalszych badań.

Strategiczne wyzwania w sieciach interesariuszy (17 stron)

Strategic Challenges in Stakeholder Networks (17 pages)

Autor: Michał Zdziarski, Robert G. Boutilier
Słowa kluczowe: analiza sieci społecznych, teoria interesariuszy, teoria zależności zasobowej, ład sieci, strategiczne wyzwania
Słowa kluczowe ang.: social network analysis, stakeholder theory, resource dependence theory, network governance, strategic challenges
PP. 62 - 79
DOI: 10.7172/1644-9584.64.4
Akcjonariusze firm w coraz większym stopniu muszą dzielić się władzą z innymi aktorami społecznymi, którzy kontrolują dostęp do cennych zasobów. Ci aktorzy społeczni określani są jako interesariusze, ponieważ działania firm są powiązane z ich interesami dwojakiego rodzaju relacjami: interesariusze wpływają na działania firm i/lub działania firm wpływają na sytuację interesariuszy. Interesariusze są osadzeni w sieciach relacji, w których występują procesy dzielenia się, kombinacji, eksploatacji i ograniczania dostępu do zasobów w oparciu o nieformalny, wyłaniający się ład. Strategiczne manewry w sieciach interesariuszy mają krytyczne znaczenie dla zapewnienia dostępu do wartościowych zasobów i w efekcie do wyników osiąganych przez uczestników sieci. Menedżerowie podejmujący decyzje o kierunkach strategii działania firmy osadzonej w sieci interesariuszy mają do czynienia z wielowymiarowym problemem decyzyjnym. W artykule autorzy przedstawiają propozycję integracji trzech nurtów teoretycznych: teorii zależności zasobowej, analizy sieci społecznych i teorii interesariuszy, dzięki czemu możliwe wydaje się wsparcie procesu decyzyjnego, który pozwala skutecznie manewrować w sieciach interesariuszy. Podkreślają wcześniejsze próby integracji par omawianych teorii i nieliczne prace, w których podjęto integrację trzech strumieni literatury. Na podstawie typologii struktur sieciowych Boutiliera przedstawiają wyłanianie się ładu i wzorców działania w strukturze sieci, dzięki którym możliwe jest sprostanie strategicznym wyzwaniom uzyskania dostępu do zasobów w sieci.

Relacje społeczne kadry zarządzającej oraz pracowników kreatywnych w kontekście tworzenia wartości (17 stron)

Social relationships of both managers and creative workers in the context of value creation (17 pages)

Autor: Patrycja Klimas
Słowa kluczowe: relacje społeczne, relacje nieformalne, producenci gier komputerowych i wideo, sektor gier, sektory kreatywne, pracownicy kreatywni
Słowa kluczowe ang.: social relationships, informal relationships, video game developers, game industry, creative workers, creative industries
PP. 80 - 97
DOI: 10.7172/1644-9584.64.5
Celem artykułu jest prezentacja wyników badań nad poziomem oraz strukturą relacji społecznych utrzymywanych jednocześnie przez kadrę zarządzającą oraz pracowników kreatywnych zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz badanych organizacji. Rezultaty badań nad twórcami gier komputerowych i wideo wskazują, że w procesach tworzenia gier wykorzystywane przez nich są relacje społeczne obu grup pracowników, przy czym większą rolę odgrywają relacje społeczne pracowników kreatywnych. Ponadto wyniki wskazują, iż z punktu widzenia umiejscowienia podmiotów relacji społecznych większe znaczenie mają relacje utrzymywane wewnątrz organizacji aniżeli relacje pracowników przedsiębiorstwa utrzymywane z podmiotami zewnętrznymi. Wobec istniejącego stanu wiedzy o relacjach społecznych uzyskane rezultaty stanowią nie tylko potwierdzenie wcześniejszych badań rozpoznawczych, ale także uzupełnienie badań prowadzonych w innych kontekstach sektorowych. Wartością dodaną niniejszego artykułu jest również: propozycja klasyfikacji niesformalizowanych relacji interpersonalnych podmiotów sektorów kreatywnych, podmiotowo-przedmiotowe uszczegółowienie procesów tworzenia wartości przedsiębiorstw tworzących gry, propozycja poszerzonej typologii badań w podejściu sieciowym w zarządzaniu strategicznym oraz identyfikacja wyzwań badawczych związanych z wykorzystaniem instrumentarium SNA w badaniach społecznych relacji z perspektywy zarządzania strategicznego.

Analiza relacji sieciowych w organizacji opartej na wiedzy (21 stron)

Network Relationships Analysis in a Knowledge-Based Organization (21 pages)

Autor: Arkadiusz Kawa, Monika Matusiak
Słowa kluczowe: parki naukowo-technologiczne, relacje sieciowe, organizacje oparte na wiedzy
Słowa kluczowe ang.: science parks, network relations, knowledge-based organizations
PP. 98 - 119
DOI: 10.7172/1644-9584.64.6
Parki naukowo-technologiczne stanowią istotne węzły w regionalnych i krajowych systemach innowacji. Ze względu na swoją szczególną rolę w tych systemach są przykładem organizacji opartej na wiedzy, dla której szczególnym zasobem jest usieciowienie rozumiane jako wzajemne przepływy wiedzy, współpraca w projektach, przekazywanie sobie klientów oraz relacje nieformalne. Celem artykułu było zbadanie relacji sieciowych między pracownikami jednego z polskich parków technologicznych jako elementu analizy strategicznej identyfikującej kluczowe wyzwania dla rozwoju organizacji po zmniejszeniu finansowania publicznego. Obszarem szczególnego zainteresowania były przepływy informacji w kontekście ich liczby i intensywności, będące podstawą skutecznej realizacji usług transferu technologii oraz wspierania procesów innowacyjnych. Przepływy informacji, zgodnie z ich rozumieniem w naukach informatycznych (sekwencja dane–informacja–wiedza), stanowią element wiedzy i w niniejszym artykule są traktowane jako jej przybliżenie. Jest to uzasadnione faktem, że badano pracowników organizacji o wysokich kompetencjach i zasobie wiedzy skodyfikowanej i nieskodyfikowanej, których poproszono o koncentrację na informacjach istotnych z punktu widzenia ich pracy w parku naukowo-technologicznym. Wyniki badań zrealizowanych metodą SNA pozwoliły na identyfikację osób będących węzłami wiedzy w organizacji z perspektywy zarówno dostawców, jak i odbiorców informacji. Są to osoby, które już pełnią lub są predestynowane do pełnienia funkcji zarządczych lub kierowniczych, a ich relacje z pracownikami powiązanymi z nimi w klastry wiedzy mogą być podstawą reorganizacji.

Jak wybrać agentów zmian w organizacji? Porównanie metod klasycznych i sieciowych (23 stron)

How to Select Change Agents in Organizations? A Comparison of the Classical and Network Approaches (23 pages)

Autor: Anita Zbieg, Dominik Batorski, Błażej Żak
Słowa kluczowe: zarządzanie zmianą, agenci zmiany, sieć organizacyjna, analiza sieci organizacyjnej, zasięg w sieci
Słowa kluczowe ang.: change management, change agents, organizational network analysis, network coverage
PP. 120 - 143
DOI: 10.7172/1644-9584.64.7
Dynamika rynku zmusza firmy do wprowadzania ciągłych zmian i dostosowywania się do potrzeb i wyzwań otoczenia. Proces ten może być prowadzony przy pomocy agentów zmian rozprzestrzeniających informacje i dostarczających wsparcie innym pracownikom. W artykule przedstawiamy podejście oparte na analizie sieci organizacyjnej. Proponujemy sposób wyboru pracowników do roli agentów zmiany pozwalający na optymalizowanie ich zasięgu w sieci, by przy jak najmniejszej liczbie wybranych osób maksymalizowany był ich łączny zasięg wyrażony liczbą pracowników, do których mogą bezpośrednio dotrzeć. W celach eksploracji i wstępnej weryfikacji zaproponowanego podejścia na trzech sieciach współpracy pracowników przedsiębiorstw średniej wielkości porównaliśmy kilka metod wyboru agentów. Wyniki sugerują, że agenci wybrani przy wykorzystaniu miary centralności sieciowej, jaką jest pośrednictwo (betweenness), uzyskują najlepszy i istotnie wyższy zasięg w sieci w porównaniu z agentami wybranymi na podstawie wysokiej pozycji w hierarchii. Także sam zasięg agentów wydaje się duży – w najlepszym testowanym przypadku 5% wybranych agentów jest w stanie dotrzeć do 70% wszystkich pracowników, w porównaniu z 40% zasięgiem uzyskanym przez agentów wybranych losowo. Duży zasięg komunikacji i wsparcia w zmianie organizacyjnej może zwiększyć szanse jej powodzenia dzięki kompleksowemu i ciągłemu dostarczaniu pracownikom rzetelnych informacji pochodzących z pierwszej ręki i wsparcia oraz zbieraniu od nich informacji zwrotnej. Jednocześnie zaangażowanie jak najmniejszej liczby osób w proces wsparcia zmiany pozwala na utrzymanie kosztów jej implementacji na relatywnie niskim poziomie.

Zastosowanie analizy sieci organizacyjnych w zarządzaniu zmianą – badanie empiryczne w branży energetycznej (12 stron)

Application of ONA in Change Management – Empirical Research in Energy Industry (12 pages)

Autor: Anna Szarek
Słowa kluczowe: analiza sieci społecznej, zarządzanie zmianą, zmiany organizacyjne
Słowa kluczowe ang.: organisational network analysis, change management, organisational changes
PP. 144 - 156
DOI: 10.7172/1644-9584.64.8
Artykuł ma na celu zbadanie empirycznego procesu wdrażania zmiany na podstawie teorii zasobowej i relacyjnej z wykorzystaniem analizy sieci organizacyjnej jako głównej metody. Kluczowym pytaniem artykułu jest, jak kompetencje agentów zmiany i relacje pomiędzy pracownikami zaangażowanymi w zmianę mogą wpływać na rezultaty wprowadzania zmiany. Przeprowadzone badanie empiryczne ukazuje korelację pomiędzy efektywnością wprowadzania zmiany i dwóch aspektów: (a) jakości grup agentów zmiany odpowiedzialnych za proces zmiany i (b) relacji dobrej atmosfery w działach, w których wprowadzanie zmiany miało miejsce. Po pierwsze, została krótko przedstawiona analiza sieci organizacyjnej (ONA) razem z definicjami i wskaźnikami wykorzystanymi później w artykule. W drugiej części zaprezentowano założenia badania empirycznego przeprowadzonego w jednej z firm usługowo-produkcyjnych. Finalnie w ramach rezultatów i konkluzji badanie odkryło, jak odpowiednia eksploatacja kapitału społecznego w grupach agentów zmiany i odpowiednia struktura relacji mogą pomóc w udanym wdrożeniu zmiany.

Pozycja w sieci firm a wyniki i ryzyko strategiczne (19 stron)

Position in Corporate Network, Performance and Strategic Risks (19 pages)

Autor: Justyna Światowiec-Szczepańska, Michał Zdziarski
Słowa kluczowe: sieci firm, pozycja sieciowa, analiza sieci społecznych, wyniki, ryzyko
Słowa kluczowe ang.: corporate network, network position, social network analysis, performance risk
PP. 157 - 176
DOI: 10.7172/1644-9584.64.9
Pytanie o czynniki warunkujące wyniki firm jest kluczowe w teorii nauk o zarządzaniu. Determinanty wyników mają charakter zarówno egzogeniczny, jak i endogeniczny. Literatura nurtu sieciowego podkreśla znaczenie dostępu do zewnętrznych zasobów dostępnych dla firm poprzez ich uczestnictwo w sieci. Głównym celem prezentowanych badań jest testowanie zależności między pozycją firm w sieci a wynikami. Badanie zostało przeprowadzone na populacji firm, których akcje są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Autorzy testowali zależności między pozycją strukturalną a wynikami w dwóch sieciach, w których uczestniczy ten sam zestaw firm: sieci współwłasności i sieci relacji w radach nadzorczych. W celu określenia pozycji strukturalnej firm w sieciach wykorzystano metody analiz sieci społecznych (SNA). Rezultaty wskazują na znaczenie sieci współwłasności i pozycji, jakie zajmują w nich firmy, dla wyników i ryzyka.