Spis treści

Wykorzystanie trendów, mód, teorii współczesnego zarządzania w Polsce okresu transformacji

Od redaktora naukowego

Efektem globalizacji i integracji regionalnej jest nie tylko internacjonalizacja i standaryzacja produkcji, ale także przenikanie się różnych kultur oraz stylów i metod zarządzania. W rezultacie w krajach otwartych na świat tworzy się niejako zestandaryzowany model zarządzania. Opiera się on głównie na próbach precyzyjnego ustalenia strategii rozwoju firmy, określeniu jej głównych celów oraz sposobów dojścia do nich. Cele te wszakże się zmieniają i raz jest to np. maksymalizacja zysku, innym razem udział w rynku, a jeszcze w innym wypadku oba te cele równocześnie. Różne także bywają sposoby ich osiągnięcia. Czasami wykorzystuje się do tego produkcję w kraju, a czasami outsourcing - zarówno rodzimy, jak i zagraniczny. Outsourcing jest tańszy, ponieważ produkcja lokowana jest głównie tam, gdzie są niższe koszty wytwarzania, a czasami także tańsze surowce. Na pierwszy rzut oka tańszy jest także outsourcing krajowy. Z drugiej jednak strony wiadomo, że pracownicy zatrudnieni w firmie czasowo lub na zlecenie nie dochowują lojalności, nie tworzą tożsamości firmy i w efekcie korzyści z obniżki kosztów wytwarzania często bywają pozorne. W wielu zatem przypadkach odchodzi się od tego sposobu zarządzania przedsiębiorstwami. Oznacza to zatem zmianę podejścia do budowania strategii firmy. Zmieniają się także zasady i metody wyceny firm. Odnosi się to także do gospodarki polskiej, która z jednej strony przechodzi transformację systemową, a z drugiej buduje zręby otwartej gospodarki rynkowej biorącej udział w międzynarodowym podziale pracy, a tym samym w konkurowaniu na otwartym rynku. W prezentowanym numerze kwartalnika "Problemy Zarządzania" większość tekstów poświęcono wykorzystaniu trendów, mód oraz współczesnych koncepcji zarządzania w Polsce w okresie transformacji. Prezentacja poglądów wielu autorów od lat zajmujących się tymi kwestiami ma walory zarówno poznawcze jak i praktyczne. Może zatem służyć z jednej strony studentom i pracownikom naukowym w systematyzacji zmian zachodzących w zarządzaniu, wywołanych głównie procesem globalizacji, z drugiej zaś strony powinna pomóc praktykom życia gospodarczego w Polsce - w tym przedsiębiorcom - w podejmowaniu decyzji gospodarczych adekwatnych do zmian zachodzących na świecie. W numerze zamieszczone są także teksty dotyczące wykorzystania ostatnich trendów w zarządzaniu w kierowaniu firmami nieprodukcyjnymi. Teksty zaprezentowane w niniejszym numerze można podzielić na kilka grup. W pierwszej z nich znajdują się opracowania pokazujące, jak zmieniają się metody zarządzania w Polsce i funkcjonujące na ich temat wyobrażenia. Do tej grupy zaliczyć należy przede wszystkim teksty: Stefana Kwiatkowskiego i Lesława Wasilewskiego, Krzysztofa Klincewicza i Aleksandry Olkowskiej-Spik, Łukasza T. Marciniaka, Marka Kunasza, Wandy Zaremby oraz Ewy Mazur-Wierzbickiej. Rolę procesu podstawowego dla zmian zachodzących w gospodarce czasu transformacji tj. restrukturyzacji scharakteryzowano w materiale Ryszarda Borowieckiego i Andrzeja Jakiego. W numerze znalazły się także dwa opracowania analizujące sposoby konkurowania w Polskiej gospodarce: na przykładzie ewolucji rynku energetycznego (Łukasz Dąbek i Robert Rządca) oraz w przemyśle pokryć podłogowych (Jacek Bendkowski). Dwa kolejne teksty wskazują na rolę, jaką odgrywają często pomijane w analizach organizacyjnych i rynkowych relacje personalne. Opracowanie Svetlany Gudkovej koncentruje się na tego typu relacjach na linii przedsiębiorca - otoczenie, podczas gdy artykuł Urszuli Gulan wskazuje na rolę władzy i powiązań nieformalnych w stosunkach wewnątrz przedsiębiorstwa. Tekstem o bardziej uniwersalnym charakterze jest nie odnoszący się bezpośrednio do polskiej rzeczywistości artykuł dwóch pracowników Uniwersytetu w Weronie Giovanniego Tondiniego i Luca Zarriego dotyczący złożoności motywacyjnej. Mając świadomość, że prezentowany numer jest dopiero początkiem szerszej dyskusji nad wykorzystaniem trendów, mód i teorii współczesnego zarządzania w Polsce, serdecznie zachęcam szanownych Czytelników do przesyłania do redakcji wszelkich uwag oraz do podejmowania tej tematyki i publikowania na naszych łamach. prof. dr hab. Alojzy Z. Nowak

Zawartość numeru

Restrukturyzacja w kreowaniu wartości przedsiębiorstwa (10 stron)

Restructuring in the enterprise value creating (10 pages)

Autor: Ryszard Borowiecki, Andrzej Jaki
Słowa kluczowe ang.:
PP. 7 - 17
W warunkach transformacji systemowej w Polsce restrukturyzacja była postrzegana przede wszystkim jako narzędzie służące przystosowaniu przedsiębiorstwa do wymogów gospodarki rynkowej. Obecnie, po blisko 20 latach realizacji procesu transformacji, restrukturyzacja staje się narzędziem wzrostu efektywności przedsiębiorstwa oraz narzędziem realizacji jego celów. Z punktu widzenia właścicieli przedsiębiorstwa głównym celem jest kreowanie jego wartości. W ten sposób restrukturyzacja staje się także narzędziem kreowania wartości przedsiębiorstwa. Tylko bowiem przedsiębiorstwa efektywne, gwarantujące swoim właścicielom uzyskiwanie satysfakcjonujących ich stóp zwrotu z zainwestowanego kapitału, mogą być postrzegane jako atrakcyjna forma inwestycji, a tym samym posiadać korzystne warunki dla dalszego rozwoju.

Stabilność ewolucyjna polskiego rynku energetycznego - PKE versus BOT (21 stron)

Evolutionary stability of the Polish energy market - PKE vs. BOT (21 pages)

Autor: Łukasz Dąbek, Robert A. Rządca
Słowa kluczowe ang.:
PP. 18 - 39
Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o stabilność polskiego sektora energetycznego. Do badania stabilności sektora autorzy wykorzystali model Johna Maynarda Smitha i Georga R. Pricea z 1973 r. Pierwotnie model ten, oparty na teorii gier, wykorzystywany był w biologii ewolucyjnej - służył do badania ewolucji (stabilności) populacji gatunków biologicznych. Adaptacja modelu do nauk zarządzania pozwala w nowatorski sposób spojrzeć na problem równowagi rynkowej. Dostosowując model do realiów ekonomicznych autorzy dokonali próby oceny kierunku ewolucji bieżących oraz przyszłych - po planowanej na koniec 2006 roku konsolidacji - struktur organizacyjnych czołowych graczy polskiego sektora producentów energii elektrycznej: Południowego Koncernu energetycznego S.A. oraz BOT Górnictwo i Energetyka S.A. Przy pomocy narzędzia, jakie daje teoria gier, model odpowiada na pytanie, w jaki sposób uczestnicy rynku podejmując decyzje, mogą wpływać na poziom stabilności i konkurencyjność rynku energii elektrycznej w Polsce. Autorzy uważają, że podobna analiza może posłużyć do badania dowolnych, konkurencyjnych podmiotów gospodarczych.

Uwarunkowania sprzyjające rozwojowi gier organizacyjnych w firmach działających w Polsce (10 stron)

Special circumstances that make Polish companies particularly exposed to organizational games (10 pages)

Autor: Urszula Gulan
Słowa kluczowe ang.:
PP. 40 - 50
Artykuł porusza problematykę czynników sprzyjających rozwojowi gier organizacyjnych. Autorka przedstawia krótkie studium przypadku polskiego oddziału międzynarodowej korporacji, w którym w wyniku splotu różnych zdarzeń system polityczny nabrał ogromnego znaczenia. Analizując sytuację w tej konkretnej firmie oraz przywołując zjawiska z rynku polskiego, autorka stawia szereg hipotez na temat szczególnej podatności firm działających na rynku polskim na wzrost znaczenia gier organizacyjnych.

Polskie wizje współczesnego zarządzania - analiza raportów rocznych spółek giełdowych (16 stron)

Polish visions of modern management - an analysis of the annual reports of listed companies (16 pages)

Autor: Krzysztof Klincewicz, Aleksandra Olkowska-Spik
Słowa kluczowe ang.:
PP. 51 - 67
Artykuł prezentuje badania zawartości listów prezesów, pochodzących z raportów rocznych z 2004 roku, publikowanych przez spółki notowane na warszawskiej giełdzie. Wykorzystując koncepcję mód w zarządzaniu, odnoszącą się do zmieniającej się popularności koncepcji i narzędzi zarządzania, zbadano występowanie poszczególnych "modnych" pojęć w raportach firm, wyodrębniając dodatkowo grupy największych przedsiębiorstw, skupionych w indeksie WIG20 oraz firm zaawansowanych technologii z TECHWIG-u. Badania wykazały spóźnioną polską adopcję pojęć opisujących praktyki zarządzania w porównaniu z firmami zachodnimi. Zaobserwowano koncentrację firm na "twardych", strukturalnofinansowych aspektach zarządzania. Zasoby niematerialne (w tym wiedza, kompetencje pracownicze i innowacje), marketingowa orientacja przedsiębiorstwa i wartości etyczne okazały się odgrywać niewspółmiernie mniejszą rolę.

Sieć osobistych powiązań - źródło przewagi małych przedsiębiorstw na rynku (18 stron)

The network of mutual relations as the source of competitive advantage of small enterprises on the market (18 pages)

Autor: Svetlana Gudkova
Słowa kluczowe ang.:
PP. 68 - 86
Artykuł poświęcony jest sieciom powiązań, tworzonym przez przedsiębiorcę. Na podstawie przeprowadzonych badań empirycznych autorka dokonuje analizy wpływu kontaktów osobistych na rozwój małych przedsiębiorstw. Tekst rozpoczyna się od analizy koncepcji teoretycznych, powstałych zarówno na gruncie zarządzania i przedsiębiorczości, jak również socjologii oraz psychologii. Literatura opisująca sieci powiązań kształtowała się w dwóch podstawowych kierunkach: strukturalnym oraz relacyjnym, w ramach których badacze koncentrowali się na różnych charakterystykach sieci oraz innych typach więzi w nich zawartych. W drugiej części artykułu przedstawione są korzyści możliwe do osiągnięcia przez przedsiębiorcę poprzez sieć osobistych powiązań. Zostały one wyodrębnione na podstawie badań terenowych przeprowadzonych przez autorkę wśród małych przedsiębiorstw.

Zastosowanie strategii narzucania tempa zmian w przemyśle pokryć podłogowych PVC (15 stron)

Time pacing strategy in the PVC floor coverings industry (15 pages)

Autor: Jacek Bendkowski
Słowa kluczowe ang.:
PP. 87 - 102
Nasilona konkurencja, rosnące zróżnicowanie istniejących i powstawanie nowych potrzeb społecznych powodują, że organizacje działają na coraz bardziej nieprzewidywalnych i zmiennych rynkach. Dotyczy to w równym stopniu organizacji z sektorów tzw. new economy, jak i przedsiębiorstw sektorów tradycyjnych. Instrumentem pozwalającym na przezwyciężenie powstałej nierównowagi pomiędzy organizacją i otoczeniem są innowacje. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku umiejętność szybkiego i efektywnego kreowania i wdrażania nowych produktów oraz wyznaczenie właściwego rytmu zmian. Jak wykazują badania, w tych warunkach najlepiej sprawdzają się strategie narzucania rytmu zmian. Przykładem tego typu strategii jest time pacing - strategia narzucania tempa zmian poprzez tworzenie nowych wyrobów i usług, uruchamianie nowych jednostek lub wchodzenie na nowe rynki wg ustalonego z góry harmonogramu. W niniejszym artykule przedstawiono przesłanki i możliwości zastosowania strategii tempa zmian w przemyśle pokryć podłogowych PVC na przykładzie największego producenta wykładzin podłogowych w Polsce - Zakładów Lentex S.A. Zastosowany model badawczy zakładał identyfikację determinantów funkcjonowania przedsiębiorstw na rynku pokryć podłogowych PVC w Polsce, analizę pozycji konkurencyjnej głównych oferentów, wyznaczenie czynników wpływających na aktywność innowacyjną przedsiębiorstw tej branży oraz określenie przesłanek skutecznego zarządzania zmianą. W badaniach zastosowano metody analizy strategicznej, metodę grupowej oceny ekspertów, wywiad i ankietę. Ponadto wykorzystano wyniki badań dotyczące metod organizacji procesu uruchomienia nowej produkcji w innowacyjnych przedsiębiorstwach przemysłowych (Matusek 2005) oraz dokumentację źródłową przedsiębiorstwa.

Uwarunkowania zmian w zarządzaniu usługami publicznymi w świetle badań (14 stron)

The conditions for changes in public service management in the context of research (14 pages)

Autor: Wanda Zaremba
Słowa kluczowe ang.:
PP. 103 - 117
Przeprowadzone badania empiryczne umożliwiły weryfikację hipotezy o wpływie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego regionu i typu gminy na stosowane w urzędach miast i gmin formy zarządzania usługami publicznymi. Celem opracowania jest identyfikacja uwarunkowań wdrażania nowych metod i form zarządzania w obszarze usług publicznych. Analizę przeprowadzono na podstawie danych obejmujących wszystkie urzędy miast i gmin mające siedzibę w miastach powiatowych województw podlaskiego i kujawsko-pomorskiego. Analizą objęto uwarunkowania o charakterze efektywnościowym, uwzględniając zmiany w definiowaniu efektywności w różnych koncepcjach zarządzania publicznego. Uzyskane wyniki badań wskazują, że władze lokalne w regionie o wyższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego uwzględniają głównie kryteria efektywności wielokryterialnej w procesie rozwoju zarządzania usługami publicznymi.

Systemy zarządzania środowiskowego w funkcjonowaniu przedsiębiorstw (13 stron)

Environmental management systems as an opportunity for environmental functionality of enterprises (13 pages)

Autor: Ewa Mazur-Wierzbicka
Słowa kluczowe ang.:
PP. 118 - 131
Artykuł stanowi próbę operacjonalizacji ochrony środowiska w procesie zarządzania. W tekście ukazano systemowe podejście do ochrony środowiska, charakteryzując najważniejsze strategie ekologiczne w zarządzaniu, zwracając szczególną uwagę na system zarządzania środowiskowego według normy ISO 14001 oraz system EMAS. W dobie widocznej ekologizacji gospodarki przedsiębiorstwa coraz częściej podejmują dobrowolne działania proekologiczne wdrażając SZŚ. Wdrożenie i utrzymanie SZŚ jest niewątpliwie przedsięwzięciem kosztownym. Realizacja wytyczonych celów zawartych w polityce środowiskowej wymaga ponoszenia większych bądź mniejszych nakładów finansowych. Dzięki funkcjonującemu SZŚ przedsiębiorstwo uzyskuje szereg bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych i ekologicznych.

Wykorzystanie coachingu w zarządzaniu rozwojem personelu w Polsce: idee i rzeczywistość (13 stron)

Application of coaching to personnel development management in Poland: ideas vs. reality (13 pages)

Autor: Łukasz T. Marciniak
Słowa kluczowe ang.:
PP. 132 - 145
Jednym z często wprowadzanych w Polsce rozwiązań wspomagających rozwój pracowników jest coaching. Popularność wykorzystania tej metody w organizacjach zagranicznych wzmaga zainteresowanie polskich menedżerów, jednak nieprofesjonalne zastosowania osłabiają znacząco efektywność coachingu. W artykule omówione zostanie ogólne pojmowanie coachingu w przedsiębiorstwach w Polsce oraz przedstawione będą cztery tendencje w wykorzystywaniu tej metody. Tekst ten oparty został na doświadczeniach praktycznych autora oraz jego trwających badaniach na temat coachingu korporacyjnego w Europie.

Identyfikacja i pomiar kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa - wybrane aspekty teoretyczne i praktyczne (15 stron)

Identification and measurement of intellectual capital of enterprise - selected theoretical and practical aspects (15 pages)

Autor: Marek Kunasz
Słowa kluczowe ang.:
PP. 146 - 161
Wzrastająca rozbieżność między rzeczywistą a księgową wartością podmiotów notowanych na światowych giełdach papierów wartościowych wskazuje na rosnącą rolę kapitału intelektualnego jako kreatora wartości. Jednakże czynniki, które obecnie są jedną z najistotniejszych determinant poprawy konkurencyjności podmiotu, nie znajdują swojego odzwierciedlenia w tradycyjnym systemie pomiaru i sprawozdawczości. Organizacje, aby efektywnie wykorzystywać kapitał intelektualny, muszą wiedzieć, co się nań składa i jaka jest jego wartość. Problemem zatem staje się sposób najpierw identyfikacji, a następnie pomiaru wartości niewymiernych. W rozważaniach teoretycznych koncentrowano się na pierwszym z wymienionych obszarów: identyfikacji elementów struktury kapitału intelektualnego. W tym celu opisano pionierskie prace w tym zakresie (Edvissona, Grupy Konrada, Sveiby'ego) i przedstawiono inne sposoby grupowania składników kapitału intelektualnego oraz aktywów niematerialnych w większym lub mniejszym zakresie wzorowanych na pierwszych ujęciach klasyfikacyjnych. Następnie podjęto próbę przedstawienia możliwości aplikacji wiedzy o kapitale intelektualnym do polskiej praktyki biznesu.

Oświecony egoizm a zachowania prospołeczne (13 stron)

Enlightened Self-Interest And Pro-Social Behaviours (13 pages)

Autor: Giovanni Tondini, Luca Zarri
Słowa kluczowe ang.:
PP. 162 - 175
We współczesnych zamożnych społeczeństwach postindustrialnych coraz większe znaczenie mają takie formy interakcji społeczno-ekonomicznych, w których zachowania ludzi motywowane są raczej w sposób złożony i wieloaspektowy niż tylko jednostronnie. Stopień rozwoju materialnego, jaki społeczeństwa te osiągnęły w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci XX wieku, daje ich członkom możliwość wyrażenia swoich motywacji w całej ich złożoności za pomocą takich form interakcji, których rola w czasach, kiedy dominowała potrzeba przetrwania, była jedynie marginalna (o czym więcej w: Tondini, Zarri 2005).

Trendy, mody i teorie zarządzania w Polsce okresu transformacji w kontekście rozwoju techniki i przedsiębiorczości (13 stron)

Autor: Stefan Kwiatkowski, Lesław Wasilewski
Słowa kluczowe ang.:
PP. 176 - 189
Profesor Alojzy Nowak zaprosił mnie do udziału w tworzeniu zeszytu kwartalnika "Problemy Zarządzania" poświęconego wykorzystywaniu "trendów, mód, teorii współczesnego zarządzania w Polsce okresu transformacji". Poczułem się dziwnie. Z jednej strony ciągle fascynuje mnie przede wszystkim rosnąca rola kapitału intelektualnego i opartej na nim przedsiębiorczości. Ze strony drugiej jednak jest wiele mód, trendów i teorii okresu transformacji niezwiązanych - bezpośrednio przynajmniej - z intelektualnymi uwarunkowaniami. Gdzieś w starych materiałach znalazłem krótki raport z intensywnych badań prowadzonych z nieodżałowanej pamięci Profesorem Lesławem Wasilewskim nad rolą techniki w procesie polskiej transformacji systemowej oraz czynnikami wyznaczającymi charakter i tempo owej transformacji. Badania oparte były na pogłębionych wywiadach ze skutecznymi przedsiębiorcami, którzy w odpowiedniej porze zdali sobie sprawę, że kluczem do rozwoju i ekonomicznego sukcesu przedsiębiorstw jest przede wszystkim skuteczna technika - jej pozyskanie i właściwe wykorzystanie. Przeprowadziliśmy 11 takich wywiadów, zawsze poprzedzonych głębokimi studiami branży, z którą związany był badany przedsiębiorca. Praca ta była przez nas wykonana w roku 1993, trzynaście lat temu. Niestety nie udało się nam opublikować wyników. Chcieliśmy po prostu kontynuować nasze badania, by podzielić się z czytelnikami wnioskami opartymi na większej próbie i głębszych przemyśleniach. Niestety zabrakło Leszka, zabrakło Jego ogromnej erudycji i naukowej fantazji. Pracy tej nigdy nie opublikowaliśmy. Dzisiaj zaproszenie Profesora Alojzego Nowaka traktuję więc jako znakomitą okazję przypomnienia Profesora Lesława Wasilewskiego poprzez wspólnie (i niestety tylko wstępnie) napisany z Nim tekst. Po trzynastu latach może on świadczyć o przemianach "trendów, mód, teorii współczesnego zarządzania w Polsce okresu transformacji". Przemiany te tworzyli wymienieni i niewymienieni z nazwiska przedsiębiorcy polscy. Wykonali oni ogromną pracę, bez której nie byłoby dzisiejszych sukcesów.

Recenzja książki Mary Jo Hatch, Moniki Kostery i Andrzeja K. Koźmińskiego The Three Faces of Leadership: Manager, Artist, Priest (4 stron)

Autor: Krzysztof Klincewicz
Słowa kluczowe ang.:
PP. 190 - 194

Recenzja książki pod redakcją Stefana Kwiatkowskiego i Marka B. Kamińskiego Intellectual Entrepreneurship. Wiedza, Przedsiębiorczość, Bogactwo (5 stron)

Autor: Tomasz Ochinowski
Słowa kluczowe ang.:
PP. 195 - 200

Recenzja książki Józefa Oleńskiego Infrastruktura informacyjna państwa w globalnej gospodarce (6 stron)

Autor: Witold Chmielarz
Słowa kluczowe ang.:
PP. 201 - 207

Recenzja ksiązki po redakcją Wiesława Szczęsnego Finanse firmy. Jak zarządzać kapitałem (2 stron)

Autor: Jan Rak
Słowa kluczowe ang.:
PP. 208 - 210

Recenzja książki Hamisha Pringle'a i Williama Gordona Zarządzanie marką. Jak wypromować rozpoznawalną markę (4 stron)

Autor: Monika Skorek
Słowa kluczowe ang.:
PP. 223 - 227